حسين قرچانلو
193
جغرافياى تاريخى كشورهاى اسلامى ( فارسى )
شمار سپاهيانش به دو هزار سوار نمىرسيد بر آنان پيروز گشت . « 1 » در 570 ق / 1174 - 1175 م يكى از امراى عرب به نام كنز الدوله كه از شيعيان علوى مصر بود ، در صعيد شورش كرد . صلاح الدين ابو الهيجا ، يكى از اميران خود را مأمور دفع او كرد . وى كنز الدوله را كشت و صعيد را آرام كرد . « 2 » ياقوت در قرن هفتم هجرى دربارهء تقسيمات صعيد مىنويسد : به سه ناحيه تقسيم مىشود : صعيد بالا كه آغازش از أسوان و پايانش نزديك شهر اخميم است ؛ صعيد ميانى كه از اخميم تا ناحيهء بهنسا است و صعيد پايين كه از بهنسا تا نزديك شهر فسطاط است . صعيد نهصد و پنجاه و هفت آبادى دارد . « 3 » در 713 ق اعراب در صعيد مصر دست به اغتشاش و آشوب زدند . الملك الناصر محمد بن قلاوون سپاهى بر سر آنان فرستاد و دوبارهء آرامش برقرار شد . « 4 » يك قرن بعد از ياقوت ، ابو الفداء مىنويسد : صعيد ناحيهاى طولانى و كمعرض است و ميان دو كوه بر دو كرانهء رود نيل قرار دارد و در آن ، شهرهاى بسيار است . درازاى صعيد از أسوان تا فسطاط بيش از بيست و پنج مرحله است و پهناى آن حدود نصف تا يك روز راه است . « 5 » صعيد مصر در حال حاضر به هفت ناحيهء ادارى تقسيم شده است كه بعضى از آنها به همان نامهاى قديم خوانده مىشود . اكنون به معرفى برخى نواحى و شهرهاى مهم صعيد مصر مىپردازيم : أسوان شهرى است در مصر عليا و نام باستانى آن سوئنه « 6 » است . مركز صعيد بالاست و بر ساحل راست رود نيل ، نزديك نخستين آبشار نيل ، واقع شده و از تفرجگاههاى زمستانى مردم مصر و داراى مهمانخانههاى جديد است . ويرانههاى معبدى از دورهء بطالسه دارد و بر ساحل مقابل آن ( آن طرف رود نيل ) قبور پادشاهان اوايل مصر ( سلسلهء ششم تا دوازدهم ) واقع است . سد أسوان بر رود نيل كه طرح آن در 1960 م به مرحله اجرا درآمد و يكى از سدهاى بزرگ جهان است ، ظاهرا نزديك
--> ( 1 ) . تاريخ ابن خلدون ؛ ج 3 ، ص 110 . ( 2 ) . همان ؛ ج 4 ، ص 440 . ( 3 ) . معجم البلدان ؛ ج 3 ، ص 408 . ( 4 ) . تاريخ ابن خلدون ؛ ج 2 ، ص 632 . ( 5 ) . تقويم البلدان ؛ ص 141 . ( 6 ) Suene